özgürlük ?
önceden bilmek ? zaman ?
önce bir bunların adını koyalım.
Sen özgür müsün mesela ?
Ben özgür müyüm peki ?
Şimdi kaderi ve Allah'ı yok kabul etsek, özgür mü oluyoruz ?
Bir düşünelim bakalım.
Öncelikle; zaman olgusunu iyi anlayalım. Zaman diye bir şey var mı ?
Kimin zamanı ? Neye göre zaman ? Kime göre zaman ?
Zaman farklı hızlarda, farklı çekim alanlarında sapan bir şey.
İzafiyet teorisinin atom saatiyle kanıtlandığı deney zamanın gerçekten göreceli ve birçok değişkene bağlı olarak farklı işleyebilen bir şey olduğunu ortaya koymuştur.
Yani "Tanrı önceden biliyorsa nasıl özgür irade olabilir?" sorusu "Tanrı" ve "zaman" kavramlarını tam kavrayamamaktan ileri geliyor olabilir.
Zira "önceden bilmeek" ? Kime göre önce ? Neye göre önce ?
Zaman bizim saydığımız güneş etrafında yer kürenin attığı turlarının bölümlenmesi sanıyorsak ÇOK YANILIYORUZ.
Allah "zamandan ve mekandan" bağımsız. İnanç ve iman bunu söylüyor.
Bilim ne diyor ?
Farklı bir galakside, farklı bir yıldızda bile zamanın işleyişi değişim gösterir.Yani eğer elinde ışık hızında seyahat edecek bir vasıta olsa zamanı insanların yaşadığından daha yavaş yaşayabilirsin. Yani "önceden bilmek" kavramını önce netleştirelim. Bu basit bir "ali velinin sınıfa geleceğini daha veli sınıfa gelmeden 3 saat önce bildi" olayı değil. Çünkü hem ali hem veli aynı uzay-zaman çigisinin, aynı akış değerinde var olan insanlar.
Biz ise Allah "zamandan" bağımsız diyoruz. Yani bu göreceli ve gayet değişken kavram insanın kendi biyolojik-psikolojik şartları sonucunda ortaya çıkıyor.Oysa bu kavram ile bağlı olmayan bir varlıktan söz ediyoruz.Yani onun biz insanlar için "gelecek" durumundaki bir olayı bilmesini, TV de bir medyumun çıkıp 2023 falan filan olacak demesi ile aynı tür bir olay değildir.Zaman adeta etrafımızı örtüp bürüyen bir fanus gibi.Üstelik fanusun saydamlığı,büyüklüğü içinde şartlardan bile etkileniyor.Böyle de kırılgan.Ben ise diyorumki o fanusun dışından bakan bir VARLIK var.O varlık fanusun her yerini görür mü görmez mi ? O varlık için fanusun ilerisi gerisi olabilir mi ?
"Yani madem Allah önceden biliyor o zaman ben nasıl özgür olabilirim ki ?"
önermesi ilk kısmı itibarı ile bir yanlış algılama içeriyor zaten.
------------
gelelim "özgür karar verme,irade" meselesine
başlangıçta sorduğum soruyu yineliyorum.
Tanrı yok kabul etsek, özgür iradeye mi sahibiz ?
"özgürlük" nedir ?
şöyle bir algı var
sizi bilemem ama genel sorunsal buna dair)
"Tanrı zaten yazmış kaderime ben o uçurumdan düşeceğim, öyleyse benim o uçurumdan gidip düşmem bana zulüm değil mi ? Başka seçeneğim yok. Bu da özgür iradem olmadığı anlamına geliyor."
O gece araba kullanmak zorunda iken yine de bi büyük içersen, o virajın ne kadar keskin olduğunu da o zom kafayla hatırlamayıp yoldan savrulursan, bu benim seçimim değildi.kaderimdi diyebilir misin ?
İçki içmemek elinde miydi ? Elindeydi
100 yerine 60 ile temkinle sürmek elinde miydi ? Elindeydi
şimdi şu olayda özgürlüğü tanımlar mısınız bana ? bu şahıs özgür mü mesela?
-------
ben kendi algılamamla şöyle söyliyim:
bizi sürekli sınırlayan,karar ve seçeneklerimizi daraltan bir mekanizmanın var olduğunu inkar etmek ?
O zaman yer çekimini, görme-ışık ilişkisini, sürtünem kuvvetini, termodinamiği falan inkar ediyoruz öyle mi ?
E ben uçmak istiyorum, ama öyle bir seçeneğim yok.Yerküre izin vermiyor.
E geceleri de görmek istiyorum, ama ışık olmayında cisimlerin görsel algılamasını yapamıyorum.Biyolojik yapım ve optik bilimi dikiliyor karşıma.
E ben Ankara'dan Nou Camp taki kaleye gol atmak istiyorum ama topa vurduğum anda hava ve yer sürtünmeleri bana karşı güç birliğ yapıyor.
Nefes alıp verdiğim her saniye zaten yapabileceklerim kısıtlanıyor.
Benim belli kurallar içinde yaşama zorunluluğum var.Şimdi bu bana haksızlık mı ?
Özgür iradem yok mu yani ?
özgürlük dediğimiz şey zaten, ancak ve ancak belli bir sınırlar varsa mümkün olabilir.Hiçbir sınırlamanın olmadığı yerde özgürlükten bahsebilir miyiz ? Her şey zıttıyla kaim.Her şey sınırsız olsa "özgür olmayan"ı nasıl tanımlayacağız ?
Yani özgürlük kavramı kendi varlığını zaten sınırlara ve kendini etkileyen müdahalelere borçlu. Bunlar yoksa zaten "özgür" olamazsınız.
Eee somut fiziksel-kimyasal-biyolojik bir sürü şey var hayatıma müdahale eden, ama ben onları hiç görmüyorum ve diyorum ki sosyal-doğal hayatta eğer tercihlerimi sınırlayan bir şey varsa özgür irade yoktur.O yüzden ben bunu kabul etmem.
İyi ama, zaten bir "seçim" yeteneğimizin olması için öncelikle kıstlamalar olmalı ve "özgür" olabilmemiz için de müdahaleler olmalı.YOksa bu iki kavram zaten anlamsız kalır.
"geleceğin hiçbir şekilde değiştirilememesi özgürlükle bağdaşmaz"
öncelikle ifade ettiğim gibi gelecek diye bir şey ancak zaman kavramıyla bağlı nesne ve canlılar için vardır.Üstelik tüm bunlar için "gelecek" farklıdır.Var oldukları şartların değişkenlerine göre neyin gelecek neyin geçmiş olduğu belirlenir. ayrıca "geleceği değiştirememek" pek anlamlı gelmedi bana.insan henüz olmamış bir şeyi nasıl değiştirebilir zaten ?içinde bulunduğumuz andan yola çıkabiliriz ancak.
ben uzun uzun bu satırları yazdım.Ama tam gönder butonuna basacakken elektrikler kesildi.şimdi ben 10 dakika önce elektrik kesileceğini bilemediğimden geleceğimi değiştirememiş ve özgür irademi kaybetmiş mi oldum ?
elektrik kesilme ihtimali var diye düşünüp hızlı hızlı yazmıştım oysa.Ama yinede ben yollayamadım gitti cereyan.Bu benim elimde mi ? "kader" kavramını yok saysam bu gerçek değişir mi ?
ben elektriksiz internete bağlanmak istiyorum ama yapamıyorum buna itirazım yok, fakat ben yazımı yollayamadan cereyan kesilmesine itiraz ediyorum.Yaşantıma müdahale kabul etmiyorum.?? ??? ??
-----
bir defasında şöyle denilmişti bana:
"iyi ama bu saydıkların evrenin kuralları,yer çekimi sürtünem falan.zaten var ve biz bunların var olduğunu bilerek ona göre yaşıyoruz.Yani kurallar önceden belirlenmiş.benim itirazım maç devam ederken kuralların değişmesine"
iyi ama her saniye elektiriğin kesilmesi olasılığı zaten elektrik keşfedildiğinden beri var, dünya var oldğundan bu yana içkili araç kullanan aşırı sürat yapan adamın şarampole yuvarlanma ihtimali var, kendi halinde yolunda yavaş ve güvenli mükemmel araba kullanan bir adama karşıdan gelen 200km deki ferrarinin çarpıp takla attırma ihtimali de hep vardı.Yani yanılgı oluşmasın.Sadece somut sınırlılıklar değil, sosyal veya doğal hayattaki sınırlılıklarda HEP VARDI zaten.
kastedilen manada özgür iradenin ortadan kalkması bir gün şöyle bir şey olursa anlamlı olur:
kalbinin tüm tıbbi fonksiyonarlı yerinde,dolaşım sistemi sağlam turp gibi bir adam bu hali devam ederken ölürse, tamam diyebiliriz.İşte bu bize zulümdür,benim hiçbir şeyi değiştirme hakkım yok.
"kalbi çarparken ölen insan" buna delildir.(tabi bilimin henüz keşfedemediği başka bir sebep olmadığını farz ediyoruz.)
-----------------------------
---"önce" "sonra" bizim için var.zaman müthiş derecede göreceli bir şey.ve zamandan bağımsız olduğunu kabul ettiğimiz bir VARLIK için "O önceden biliyorsa" şeklinde cümle kurmak yanılgı ya da yanıltmaca olur.
---özgür olma kavramı iyi tanımlanmalı.Kastedilen manada, zaten kader i kabul etmesek, yok öyle bir şey desek te, başka birçok şekilde özgür değilizki.
